Nieuwe regels aanbestedingen

Debat in de Tweede Kamer op 2 februari 2012

  1. Voorzitter

    Ik heet de minister van Economische Zaken welkom. Gisteren heeft de Kamer haar eerste termijn gehad. De beurt is nu aan de minister om de vragen die de Kamer heeft gesteld, te beantwoorden.

    2 februari 2012 omstreeks 10:15 via Nieuwe regels aanbestedingen - Link - Delen

  2. Maxime Verhagen (CDA)

    Voorzitter. Om het voor ons allen wat makkelijker te maken, zal ik even aangeven hoe ik mijn reactie zal vormgeven. Allereerst houd ik een algemene inleiding. Daarna heb ik enkele grote blokken. Ik spreek eerst over de toegang van het mkb en behandel daarbij ook de Gids Proportionaliteit en de vragen en amendementen over de omzeteisen en het clusteren. Dan zal ik spreken over het uniforme kader onder de drempel, over de vermindering van de administratieve lasten en over de klachtenafhandeling. Op het einde zal ik de amendementen behandelen in volgorde van nummering. Daarbij maak ik een uitzondering voor de amendementen over de wettelijke verankering van de gids, te weten het amendement-Schouten/Ziengs op stuk nr. 24 en het amendement-Gesthuizen/Verhoeven op stuk nr. 47 over de aanscherping van de clusterbepaling. Die twee amendementen zal ik behandelen in het deel over de toegang van het mkb, omdat daar veel vragen over gesteld zijn. Ik behandel de amendementen dus in samenhang met dit onderwerp.We spreken vandaag over de Aanbestedingswet en over de nota van wijziging die ik daarop heb ingediend. Ik ben buitengewoon blij dat het wetsvoorstel eindelijk behandeld wordt. We hebben lang over de noodzaak ervan gesproken. In tijden waarin het midden- en kleinbedrijf wordt gezien als de motor van onze economie en waarin het midden- en kleinbedrijf zit te wachten op opdrachten van de overheid, is het goed dat we de Aanbestedingswet wijzigen. Op die manier kan het midden- en kleinbedrijf in aanmerking komen voor deze overheidsopdrachten. Mijn inzet is helder. Ik wil meer kansen voor het midden- en kleinbedrijf en minder lasten bij aanbestedingsprocedures. Daarbij geef ik natuurlijk uitvoering aan het regeerakkoord. Laat ik duidelijk zijn. Als het aanbesteding betreft, staat het kabinet aan de kant van de ondernemer.De overheid is een grote opdrachtgever. Met haar opdrachten is ruim 60 mld. gemoeid. De heer Koppejan zei terecht dat het doel van het wetsvoorstel is om zo veel mogelijk maatschappelijke waarde voor publieke middelen te leveren. De belastingbetaler dient zo veel mogelijk waar voor zijn belastinggeld te krijgen. Zeker in tijden van bezuinigingen betekent dit dat de overheid en daarmee de belastingbetaler er belang bij heeft dat zo veel mogelijk ondernemers kunnen meedingen naar een opdracht. Alleen dan krijgt de overheid de kans om de beste kwaliteit voor de beste prijs in te kopen. Zoals de heer Koppejan en de heer Verhoeven aangaven is dit in het voordeel van de ondernemers en van de belastingbetaler. Een voorwaarde is wel dat alle ondernemers, dus ook de kleinere, tegen eerlijke voorwaarden mee kunnen dingen naar overheidsopdrachten.Tal van Kamerleden hebben gezegd dat er in de praktijk nog weinig van terecht is gekomen. Zij verwezen daarbij ook naar ervaringen uit hun eigen verleden, zoals de heer Ziengs deed. Aanbestedende diensten stellen soms onnodige of te hoge eisen. Dit kan ertoe leiden dat alleen een of twee grote ondernemers aan de eisen kunnen voldoen. De rest kan in theorie wel meedoen, maar in de praktijk niet. Een betere aanbestedingspraktijk vergt dat we de knelpunten in de aanbestedingspraktijk aanpakken. Ik wil dit langs twee sporen bereiken. Allereerst heb ik de nota van wijziging op de Aanbestedingswet ingediend. Daarnaast hebben we aanvullend beleid ter ondersteuning van aanbestedende diensten en ondernemers. Met dat hele pakket wil ik ervoor zorgen dat ondernemers een goede en eerlijke kans krijgen bij aanbestedingen. Tegelijkertijd moet de situatie natuurlijk wel werkbaar blijven voor de aanbestedende diensten.Ik heb daarom oog gehouden voor de ruimte die aanbestedende diensten nodig hebben voor maatwerk en innovatie. Vanzelfsprekend kijken we ook goed naar de juridische houdbaarheid van de voorstellen. Om de wet eindelijk in werking te laten treden, is dit essentieel. Als het wetsvoorstel sneuvelt in de Eerste Kamer of als de aanbestedingspraktijk zelf sneuvelt, dan zijn we weer terug bij af en zijn we weer een jaar verder. Daar is niemand mee gediend.Mevrouw Hamer vroeg of ik helder en compact kan aangeven wat dit wetsvoorstel toevoegt en hoe de bezwaren tegen het wetsvoorstel dat eerder in de Eerste Kamer sneuvelde, zijn weggenomen. Dit wetsvoorstel heeft inderdaad een heel lange voorgeschiedenis. Het vorige wetsvoorstel is in de zomer van 2008 verworpen door de Eerste Kamer. De kritiek was toen vooral gericht op de wetssystematiek. Men vond dat er te veel regelgeving op laag niveau door middel van een AMvB geregeld moest worden. Ook vond men dat er te weinig mogelijkheden waren voor maatwerk en innovatie. Uit die kritiek heb ik lering getrokken; dat is te zien in dit wetsvoorstel en in de nota van wijziging. Het vorige wetsvoorstel was voornamelijk een kaderwet en bestond uit een beperkt aantal bepalingen waarbij de invulling geheel op het niveau van een AMvB plaatsvond. Ik ben aan de bezwaren tegemoetgekomen door alle relevante materiële normen nu in de wet op te nemen.De doelen van de wet zijn absoluut hetzelfde gebleven. Het gaat nog steeds om het verbeteren van mogelijkheden voor ondernemers, met name voor kleine ondernemers, om toegang te krijgen tot overheidsopdrachten. De voorstellen die ik middels de nota van wijziging heb gedaan, geven daar verder invulling aan.Daarnaast biedt de wet een duidelijk en eenvormig kader, met name voor aanbestedingen onder de Europese drempel. De Eerste Kamer had vooral bezwaar tegen het feit dat er te veel materiële bepalingen opgenomen waren in lagere regelgeving. Daarom moeten we ervoor zorgen dat we niet middels wijzigingsvoorstellen ten opzichte van wat er nu voorligt, weer in een dergelijke situatie komen.Ik wil nu ingaan op de toegang van het mkb en de Gids Proportionaliteit. Om aanbestedende diensten duidelijkheid te geven over hoe zij het proportionaliteitsbeginsel in de praktijk moeten invullen, heb ik de Gids Proportionaliteit laten opstellen. Dat is een richtsnoer voor de manier waarop de aanbestedende diensten zich hebben op te stellen. Met het opnemen van best practices wordt in deze gids inzichtelijk gemaakt wat in een bepaalde situatie wel of niet proportioneel is. De Kamer heeft met het amendement-Schouten/Ziengs voorgesteld om de gids niet alleen als bijvoegsel voor de aanbestedende diensten te gebruiken, maar om de inhoud ervan ook verplicht te stellen door die op te nemen in de wet. De heer Dijkgraaf stelde gisteren in een van zijn interrupties terecht dat de rechter wat betreft de wetsgeschiedenis ook altijd de behandeling in de Tweede Kamer meeneemt. Als er hier nadrukkelijk op gewezen wordt dat de Gids Proportionaliteit gehanteerd moet worden door de aanbestedende diensten, dan neemt de rechter dat uiteraard mee in zijn afweging. Als je het geheel zou overnemen in de wet, dan bestaat het gevaar dat men om iedere punt of komma naar de rechter stapt. Daar wees de heer Dijkgraaf ook terecht op. De gids geeft handvatten om ervoor te zorgen dat het proportionaliteitsbeginsel beter kan worden nageleefd. Omdat de gids in samenspraak met de aanbestedende diensten en het bedrijfsleven is opgesteld, geeft dat een breed gedragen invulling van het proportionaliteitsbeginsel. Het zal dus breed gebruikt worden. In het amendement wordt voorgesteld de gids via een AMvB als richtsnoer verplicht te stellen. Dat zou betekenen dat al die aanbestedende diensten alle normen uit de gids verplicht moeten toepassen, tenzij ze kunnen aangeven waarom het bij een bepaalde aanbesteding noodzakelijk is van de gids af te wijken.Aanwijzing van die gids als verplicht te volgen richtsnoer is juridisch natuurlijk mogelijk, maar als de Kamer een dergelijke verplichting wenselijk acht, vind ik, gezien de omvang van de gids en de bepalingen die erin staan, dat zowel het amendement als de gids zouden moeten aangepast. Zo dient in het amendement verduidelijkt te worden het "comply or explain"-principe geldt, want die mogelijkheid zat ook in de gids. Voorts dient in de gids zelf duidelijker gemaakt te worden welke verplichtingen voor aanbestedende diensten uit de gids voortvloeien. Het moet duidelijk zijn wat de normen zijn, waarbij de aanbestedende dienst verplicht is te motiveren op basis van welke normen zij ervan afwijkt. Alleen op die manier kan de gids door de aanbestedende diensten goed worden nageleefd. Dat is belangrijk om ongewenste juridisering te voorkomen.Ik vraag de heer Ziengs en mevrouw Schouten dus of zij bereid zijn om het amendement aan te passen. In dat geval kan ik het amendement ondersteunen. Ik zal de opstellers van de gids dan vragen om deze hierop aan te passen. Zo kunnen wij problemen voorkomen. Als wij de aanpassing laten uitvoeren door de schrijfgroep, die bestaat uit de aanbestedende diensten en het bedrijfsleven, zal de aangepaste gids op een breed draagvlak kunnen rekenen. Ik verwacht daardoor meer kans op instemming, ook aan de overzijde van dit plein.

    2 februari 2012 omstreeks 10:15 via Nieuwe regels aanbestedingen - Link - Delen

  3. Sharon Gesthuizen (SP)

    Ik heb een punt van orde. Als de proportionaliteitsgids drastisch gaat wijzigen en onderdeel wordt van de wet, vind ik het lastig om een oordeel over het wetsvoorstel te gaan geven.

    2 februari 2012 omstreeks 10:31 via Nieuwe regels aanbestedingen - Link - Delen

  4. Maxime Verhagen (CDA)

    Zoals het amendement nu luidt, kan ik het niet steunen, want het wetsvoorstel mag er geen aanleiding toe geven dat een en ander in de praktijk niet gaat werken en ik wil voorkomen dat er een probleem ontstaat in de Eerste Kamer, terwijl het wel hoogst noodzakelijk is dat wij dit wetsvoorstel erdoorheen loodsen. Naar mijn mening kan dat wel als wij het amendement op een aantal punten aanpassen, zodat wij onnodige juridisering vermijden, en als wij heldere normen aangeven op basis waarvan gemotiveerd kan worden afgeweken. Onder die voorwaarden kan ik het amendement steunen, maar anders niet. Het amendement q.q. overnemen in de wet, lijkt mij vragen om moeilijkheden.

    2 februari 2012 omstreeks 10:31 via Nieuwe regels aanbestedingen - Link - Delen

  5. Sharon Gesthuizen (SP)

    Ik heb niet heel veel toe te voegen, behalve dat ik bij mijn eerdere standpunt blijf. Ik vind het heel lastig om te oordelen over iets wat nog onderdeel wordt van een wet en wat ik niet in definitieve vorm heb gezien. Ik heb dat gisteren al opgemerkt. Meer in het algemeen lijkt het mij logisch om heel heldere keuzes te maken. Daar gaat de minister straks ongetwijfeld nog op in, want ik heb er in mijn betoog al een paar keer een punt van gemaakt.

    2 februari 2012 omstreeks 10:32 via Nieuwe regels aanbestedingen - Link - Delen

  6. Voorzitter

    De uiteindelijke afweging maakt de Kamer natuurlijk bij de stemmingen over de amendementen en het wetsvoorstel. Dat klinkt misschien simpel, maar zo is het wel.

    2 februari 2012 omstreeks 10:33 via Nieuwe regels aanbestedingen - Link - Delen

  7. Maxime Verhagen (CDA)

    Voor de helderheid: we hebben het nu over redactionele aanpassingen in de gids om ervoor te zorgen dat er verduidelijking komt op de punten waarover onnodig discussie zou kunnen ontstaan. Het gaat niet om inhoudelijke aanpassingen. De heer Ziengs en mevrouw Schouten vinden de proportionaliteitsgids eigenlijk zo goed dat hij een-op-een in de wet zou moeten. Met de huidige formulering kan dat tot problemen leiden en daarom vraag ik om de mogelijkheid om redactionele aanpassingen te laten aanbrengen door de schrijfgroep van aanbestedende diensten en bedrijfsleven samen, zodat het probleem dat sommigen gisteren al in het debat verwoord hebben, kan worden ondervangen.

    2 februari 2012 omstreeks 10:33 via Nieuwe regels aanbestedingen - Link - Delen

  8. Voorzitter

    Even voor de duidelijkheid, om te voorkomen dat daar misverstanden over ontstaan. Als het wetsvoorstel wordt aangepast, krijgen we ook de aangepaste tekst. Over de definitieve tekst gaan we natuurlijk stemmen, anders wordt het erg ingewikkeld.

    2 februari 2012 omstreeks 10:34 via Nieuwe regels aanbestedingen - Link - Delen

  9. Maxime Verhagen (CDA)

    Het ligt eraan hoe dat amendement geformuleerd is. Het staat de Kamer uiteraard vrij om een formule te kiezen waarmee zij uit de voeten kan. Als het amendement aangepast kan worden, zou ik het kunnen ondersteunen in de wijze die ik heb gesuggereerd. Als dat niet het geval is, moet ik het ontraden.

    2 februari 2012 omstreeks 10:35 via Nieuwe regels aanbestedingen - Link - Delen

  10. Kees Verhoeven (D66)

    Ik denk dat we de orde en de inhoud even moet scheiden. Mevrouw Schouten komt overigens nu net binnenlopen; het gaat over haar amendement. Misschien is dat ook nog een punt. Ik ben het eens met mevrouw Gesthuizen, in die zin dat de minister duidelijk maakt waar hij inhoudelijk staat met betrekking tot zijn sympathie voor de praktijk. Wij hebben het hier echter over een redactiepunt. De minister heeft eigenlijk -- dat bedoelt hij niet zo slecht, maar hij doet het wel -- een carte blanche afgegeven door iets te omarmen waarvan de definitieve tekst nog komt. Omdat het over wetgeving gaat, is nu juist de definitieve tekst het enige dat telt. Die definitieve tekst kennen we echter nog niet. Dat vind ik erg lastig. Ik wil dus van mijn collega's weten hoe we daarmee omgaan. Als zich dat uitgekristalliseerd heeft, kom ik er straks nog wel even inhoudelijk op terug.

    2 februari 2012 omstreeks 10:35 via Nieuwe regels aanbestedingen - Link - Delen

  11. Voorzitter

    Misschien kan de minister daar ook nog even op reageren.

    2 februari 2012 omstreeks 10:37 via Nieuwe regels aanbestedingen - Link - Delen

  12. Maxime Verhagen (CDA)

    Puur op basis van het amendement dat is ingediend, voorzie ik problemen. Ik vraag dus om aan te geven dat in wezen het amendement moet worden aangepast conform de wens die ik net heb aangegeven. Over het aanpassen van het amendement gaat de Kamer; daar ga ik niet over. Daar gaan mevrouw Schouten en de heer Ziengs over, die dit amendement hebben ingediend. Daaruit voortvloeiend constateer ik dat de Gids Proportionaliteit qua redactie, dus niet qua inhoud, zou moeten worden aangepast, om daarmee te voorkomen dat we onnodig in een juridisering terechtkomen, met allerlei procedures waar niemand op zit te wachten.

    2 februari 2012 omstreeks 10:37 via Nieuwe regels aanbestedingen - Link - Delen

  13. Voorzitter

    Ik geef natuurlijk zo meteen iedereen het woord die bij de interruptiemicrofoon staat. Ik zie ook wel dat de onrust toeneemt. Ik zeg maar even dat ik inmiddels Bureau Wetgeving heb ingeschakeld met de vraag wat de juiste procedure is en hoe wij in dezen moeten handelen. Dat lijkt mij namelijk voor ons allemaal handig. Dan weet men dus dat dit advies eraan komt.

    2 februari 2012 omstreeks 10:38 via Nieuwe regels aanbestedingen - Link - Delen

  14. Elbert Dijkgraaf (SGP)

    Het lijkt mij een goede zaak dat in ieder geval helder is waar wel op getoetst wordt en wat gewoon een beschrijving is van een good practice of zoiets. Dat raakt echter wel de inhoudelijke discussie. De minister heeft het over "redactie", maar het gaat er ook om wat je als randvoorwaarden stelt en wat niet. Daarvoor geldt dat je die wel moet hebben voordat je erover kunt stemmen. Het tweede punt vind ik eigenlijk nog lastiger. Die gids ligt er nu. Jan en alleman is het wel ongeveer eens over de inhoud daarvan. Over twee of drie jaar wordt die gids ongetwijfeld aangepast, want de ontwikkelingen gaan door. Hoe zit het dan juridisch? Komt dat langs als een AMvB? Ik denk het niet. Wij zijn nu dus een heel vreemde juridische constructie aan het verzinnen waarvan ik mij afvraag of het de goede weg is.

    2 februari 2012 omstreeks 10:39 via Nieuwe regels aanbestedingen - Link - Delen

  15. Maxime Verhagen (CDA)

    Ik probeer de Kamer tegemoet te komen op wensen die breed leven. Ik denk dat er tussen de gehele Kamer en de regering geen verschil van mening is over het feit dat hetgeen wij in de Gids Proportionaliteit hebben verwoord een handleiding zou moeten zijn waar de aanbestedende diensten hun aanbestedingspraktijk op inrichten. Tegelijkertijd moet worden voorkomen -- het is namelijk een vrij dikke gids -- dat iemand die een opdracht niet krijgt op basis van de derde bijzin op pagina 33 naar de rechter kan stappen. Daar wordt de aanbesteding niet beter van, daar wordt het mkb niet beter van en dan krijgen wij te maken met een heleboel procedures. Dat moeten we voorkomen en daar heeft de Kamer gisteren terecht ook zelf op gewezen. Als we de huidige formulering een-op-een zouden opnemen, zou dat leiden tot die praktijk. Daar moeten we dus van af. In het amendement zou onder andere verduidelijkt moeten worden dat voor de gids "comply or explain" behoort te gelden. In de gids zelf dient ook duidelijker gemaakt te worden welke verplichtingen er werkelijk zijn voor die aanbestedende dienst op basis van de gids. Daarin dient ook duidelijk te worden gemaakt wat de normen zijn op grond waarvan een aanbestedende dienst verplicht is, te motiveren waarom hij daarvan afwijkt. Dat is nu wat vaag geformuleerd, omdat het meer een handleiding is. Juist als je ongewenste juridisering wilt voorkomen, moet je zeker kunnen stellen dat de regels zodanig geformuleerd zijn dat die exact kunnen worden nageleefd zonder dat je iedere week voor de rechter staat.

    2 februari 2012 omstreeks 10:40 via Nieuwe regels aanbestedingen - Link - Delen

  16. Elbert Dijkgraaf (SGP)

    Zou het dan niet een elegantere formule zijn om die verplichtingen die uit die gids voortkomen, in de wet vast te leggen of in een AMvB, zodat ook in toekomstige discussies voor ons glashelder is wat van de sector is en wat wetgeving is?

    2 februari 2012 omstreeks 10:43 via Nieuwe regels aanbestedingen - Link - Delen

  17. Maxime Verhagen (CDA)

    Met de nota van wijziging heb ik in principe alles vastgelegd in de wet, inclusief verplichtingen. Daarbij heb ik een handleiding gegeven waaruit blijkt hoe het in de praktijk goed zou uitpakken. Nu willen mevrouw Schouten en de heer Ziengs ook die handleiding in de wet verankeren door middel van een AMvB. Met alle respect zeg ik daarop dat dit vragen is om ellende aan de overkant. De Eerste Kamer zal namelijk met name op dit element schieten. Daarom stel ik voor om het zodanig te formuleren dat er geen sprake is van die juridische consequenties die wij niet willen. Als de Kamer zo'n amendement al zou aannemen -- het is uiteindelijk aan de Kamer om te bepalen of het zo moet worden opgenomen of niet -- stel ik voor om dat te wijzigen op de wijze die ik heb aangegeven.Het tweede punt is dat ik best bereid ben om de AMvB waarmee die gids wordt verankerd, waar dat amendement om vraagt, voor te hangen. Dan komen we in ieder geval tegemoet aan het bezwaar dat de Kamer niet weet waarover zij praat. Dat is ook het antwoord op de tweede vraag van de heer Dijkgraaf in zijn eerste interruptie.

    2 februari 2012 omstreeks 10:43 via Nieuwe regels aanbestedingen - Link - Delen

  18. Voorzitter

    De heer Dijkgraaf voor de laatste keer op dit punt.

    2 februari 2012 omstreeks 10:45 via Nieuwe regels aanbestedingen - Link - Delen

  19. Elbert Dijkgraaf (SGP)

    Ik denk dat glashelder moet zijn wat een wettelijke verplichting is. Dat moet via de ordelijke wijze hier langs komen. Die andere zaken kunnen handreikingen zijn of best practices, maar het kunnen geen wettelijke verplichtingen zijn. Dan is het voor een rechter ook glashelder.

    2 februari 2012 omstreeks 10:45 via Nieuwe regels aanbestedingen - Link - Delen

  20. Maxime Verhagen (CDA)

    Dat ben ik met de heer Dijkgraaf eens. Daarom zeg ik ook dat het niet kan op de wijze zoals het nu geregeld is.

    2 februari 2012 omstreeks 10:46 via Nieuwe regels aanbestedingen - Link - Delen

Over dit debat

Bericht van de makers

“Zou er een manier zijn om onze webwinkel nog vernieuwender te maken?”

Wolq helpt om software en het web gebruiks-vriendelijker te maken. Bijvoorbeeld om uw klanten een nog betere winkelervaring te bieden. Ook bedenken wij innovatieve oplossingen, zoals Publitiek, voor complexe vraagstukken.

Benieuwd wat wij voor u kunnen betekenen?

Lees meer over onze diensten op Wolq.nl