JSF

Debat in de Tweede Kamer op 13 maart 2012

  1. Arjan El Fassed (GroenLinks)

    Voorzitter. Vandaag spreken wij op mijn verzoek kort over de reeks technische problemen waarmee het JSF-project te kampen heeft. Hoewel een deel van mijn collega's zal beweren dat dit gedoogkabinet geen besluit zal nemen over de aanschaf, betekent dat niet dat de wereld en de ontwikkelingen rond de JSF stilstaan. Technische mankementen en daarmee gepaard gaande vertragingen, veiligheidsrisico's en uit de hand lopende kosten en mismanagement zijn aan de orde van de dag. Dit piramidespel met belastinggeld gaat door en de Kamer heeft de plicht de regering te controleren.Wij hebben nog steeds geen inzage in de lijst met verborgen gebreken. Inmiddels weten wij dat er nieuwe problemen zijn met software en brandstoflekken. Ik ben benieuwd welke technische mankementen wij nog meer kunnen verwachten. Het Pentagon heeft de kwaliteitslat naar beneden bijgesteld. Blijkbaar is dat de enige manier waardoor de JSF niet nog verder wegzakt in technische problemen, vertragingen en verder oplopende kosten. Ik vraag de minister welke risico's dit oplevert en welke conclusie wij moeten trekken uit het feit dat de Amerikanen hebben besloten alleen extra gekwalificeerde testpiloten te laten meedoen aan het testprogramma. Vindt hij het verantwoord om zoveel risico's te nemen vanwege de in zijn woorden "foute aanpak en overschatting van de mogelijkheden"?Intussen loopt een onderzoek naar het contractuele, financiŽle en kwaliteitsmanagement bij Lockheed Martin en andere deelnemende bedrijven. Is de minister hiervan op de hoogte en is hij bereid om de conclusies van dit onderzoek met de Kamer te delen?Ik wil van de minister weten op welke wijze hij zelf een goede inschatting kan maken van de aard van de technische problemen met de JSF. Of neemt hij genoegen met de berichten van mooiweerwensers? Welke lessen trekt hij uit deze gang van zaken?Afgelopen vrijdag heeft Nederland op de Canadese ambassade in Washington samen met zeven andere landen aan de Amerikanen bevestigd dat zij volledig achter het programma staan. Betekent dit dat de JSF niet ter discussie staat in het Catshuis? Wat heeft Nederland dan precies bevestigd? Uit een intern memo van de Canadese overheid blijkt dat zij naar buiten "don't worry, be happy" verkondigt, maar dat zij ook zeer kritisch is. Geldt dit ook voor deze minister?Op 14 en 15 maart zullen de partnerlanden tijdens een bijeenkomst in AustraliŽ een formele update geven van hun aanschafplannen. Welke volgende inleg doet de minister in dit piramidespel met belastinggeld? Nederland is het enige land dat het planningsaantal nog niet heeft gewijzigd, terwijl wel het gereserveerde bedrag is verlaagd. Wordt de minister daar nog wel geloofd? Kan de minister mij zeggen wat het maximale bedrag is waarvoor Nederland de F-16 wil vervangen? Is de regering voornemens om zo'n bedrag kenbaar te maken, zodat toekomstige veranderingen in prijs niet leiden tot meerkosten voor de belastingbetaler?Dit piramidespel met belastinggeld is een vergissing. In elk partnerland is er volop discussie en worden orders uitgesteld en orderaantallen aangepast. Aan ieder die nog belangstelling voor het toestel heeft, wordt nu een gouden berg beloofd, terwijl de partnerlanden uit de ontwikkelingsfase ernaar kunnen fluiten. Dit vraagt om een onderzoek. De minister concludeerde met de woorden dat je het een fuik zou kunnen noemen, maar dat de afspraken weloverwogen zijn gemaakt door meerderheidskabinetten. Dat wil zeggen dat men er voortdurend van kan uitgaan dat het democratisch gedragen besluiten zijn geweest, waar Nederland ook internationaal op aangesproken wordt. Waarop zijn deze zogenaamde weloverwogen besluiten gebaseerd geweest? Welke lessen zijn uit deze gang van zaken te trekken?

    13 maart 2012 omstreeks 19:35 via JSF - Link - Delen

  2. Han ten Broeke (VVD)

    De heer El Fassed zei zojuist dat er 4,5 mld. is uitgetrokken voor de vervanging van de F-16. Dat klopt. Het staat in het regeer- en gedoogakkoord en in de financiŽle bijsluiter. Erkent de heer El Fassed daarmee dat dit het eerste kabinet is dat bezuinigt op het vervangingsbudget van de F-16?

    13 maart 2012 omstreeks 19:41 via JSF - Link - Delen

  3. Arjan El Fassed (GroenLinks)

    Daar staat tegenover dat er 85 toestellen ...

    13 maart 2012 omstreeks 19:42 via JSF - Link - Delen

  4. Voorzitter

    De heer El Fassed gaat eerst antwoorden. Dat werkt over het algemeen prettiger.

    13 maart 2012 omstreeks 19:42 via JSF - Link - Delen

  5. Arjan El Fassed (GroenLinks)

    In de bijlage bij het gedoog- en regeerakkoord staat letterlijk dat het gaat om 85 JSF's, terwijl de regering steeds zegt dat wij helemaal nog niet voor de JSF hebben gekozen. Met de oplopende prijs kun je voor het uitgetrokken bedrag helemaal geen 85 toestellen kopen. Is de heer Ten Broeke het met mij eens dat dat aantal moet worden aangepast?

    13 maart 2012 omstreeks 19:42 via JSF - Link - Delen

  6. Han ten Broeke (VVD)

    Ik noteer dat de heer El Fassed zich zorgen maakt over de mogelijke aanschaf van de JSF. Dat doen wij voorlopig nog even niet. De vraag is: erkent hij dat het gereserveerde budget omlaag is gegaan naar 4,5 mld. en dat er dus bezuinigd is?

    13 maart 2012 omstreeks 19:43 via JSF - Link - Delen

  7. Arjan El Fassed (GroenLinks)

    Waar ik mij zorgen om maak, is dat we in een fuik zijn gevlogen waar we nu niet meer uit kunnen en dat de regering haar kop in het zand steekt terwijl er in het Catshuis wordt onderhandeld en de regering morgen in AustraliŽ allerlei toezeggingen gaat doen.

    13 maart 2012 omstreeks 19:43 via JSF - Link - Delen

  8. Han ten Broeke (VVD)

    Voorzitter. Dit debat gaat vandaag over de technische problemen met de JSF. Het eerste probleem zou gaan over de brandstof voor de zogenaamde Carrier- en de Harrier-versie voor de Amerikaanse marine. Dat gaat dus niet over Nederland, tenzij de heer El Fassed vandaag voorstelt om een vliegdekschip aan te schaffen, maar ik vermoed dat hij dat niet zal doen. Dus dat heeft geen betrekking op Nederland. Het tweede probleem gaat over de helm van de vliegers van de JSF. Binnenkort wordt het mogelijk dat er in de binnenkant van die helm een infraroodbeeld wordt geprojecteerd waarmee de vliegers het hele inzetgebied kunnen overzien. Dat is iets wat bij wijze van spreken nu nog gebeurt in een bunker van Defensie door twaalf generaals. Dat is de innovatie die wordt gezocht bij de helm van de JSF-vlieger. Dat infraroodbeeld vertraagt met een paar milliseconden en daar gaan wij vandaag een debat van twee uur over voeren. Er zijn ongeveer honderd vliegers in Nederland, zoals collega Andrť Bosman, die al zo'n 40 jaar lang de vrijheid, de veiligheid en de internationale rechtsorde bevorderen boven BosniŽ, boven Kosovo, boven Noord-Irak, boven Afghanistan en boven LibiŽ. Die vliegers verdienen de beste materialen, de beste en meest effectieve vliegtuigen, de beste radarsystemen en inderdaad ook de beste helm. En dat de F-16 vervangen moet worden, weten we allemaal. De F-35 oftewel de JSF moet dan gaan beschikken over de meest innovatieve technieken. En die zijn er niet met een toverstokje, maar de innovatieve technieken die worden ontwikkeld kennen al wel civiele toepassingen. Voorzitter, ik zou u graag ter verspreiding aan de collega's willen geven een stuk over de civiele toepassing die uit het JSF-programma is voortgekomen voor de ouderenzorg. Dat is namelijk de enige concrete bijdrage die de JSF op dit moment levert aan Nederland, en dat is dat dementerende ouderen worden geholpen met een radartechniek die is ontwikkeld in het JSF-programma.

    13 maart 2012 omstreeks 19:43 via JSF - Link - Delen

  9. Voorzitter

    Ik neem aan dat er geen bezwaar tegen bestaat dat dit stuk ter inzage wordt gelegd bij het Centraal Informatiepunt van de Kamer.(Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt van de Tweede Kamer der Staten-Generaal.)

    13 maart 2012 omstreeks 19:47 via JSF - Link - Delen

  10. Han ten Broeke (VVD)

    Voorzitter. Wij blokkeren vandaag, of beter gezegd, de heer El Fassed blokkeert vandaag de zaal met een zogenaamd piramidespel. Er is maar ťťn spel dat hier gaande is en dat is het spel van de heer El Fassed en dat heet blindemannetje. Hij is namelijk blind voor de waarheid dat er helemaal geen toestel wordt aangeschaft. Blind voor de 1,5 mld. die is bezuinigd door dit kabinet op de vervanging van de F-16. Blind voor het feit dat prijsverhogingen de Nederlandse belastingbetaler helemaal niet raken. Blind voor het feit dat er nu geld wordt verdiend aan de innovaties, zoals die welke ik zo-even noemde. Dus het gaat om geavanceerde technologie en om geavanceerde innovaties, maar er worden in deze zaal meer vlieguren besteed aan een toestel dat er niet is en dat misschien ook niet gekocht wordt ... Voorzitter, ik zie het lampje "afronden" branden, maar volgens mij heb ik nog even.

    13 maart 2012 omstreeks 19:47 via JSF - Link - Delen

  11. Voorzitter

    Nee, u bent door uw tijd heen.

    13 maart 2012 omstreeks 19:49 via JSF - Link - Delen

  12. Han ten Broeke (VVD)

    Okť, dan hoop ik dat de vraag van de heer El Fassed mij nog de gelegenheid geeft om mijn betoog af te ronden. Ik wil nog wel graag mijn zin even afronden. Er worden hier meer vlieguren besteed door de heer El Fassed aan een toestel dat niet wordt aangeschaft in deze kabinetsperiode dan aan de berichten zoals ik die zo-even noemde. En over dat laatste zouden we het moeten hebben, want als Anthony Fokker of de Wright Brothers ooit op deze manier hadden geredeneerd en als ze ooit zouden hebben gedacht dat voor elke innovatie eerst een nationaal debat moest worden gevoerd, dan zouden ze nooit hebben gevlogen. Maar dat is de werkelijke agenda van GroenLinks.

    13 maart 2012 omstreeks 19:49 via JSF - Link - Delen

  13. Voorzitter

    Dat was uw termijn. Dan is er nog een vraag van de heer El Fassed.

    13 maart 2012 omstreeks 19:50 via JSF - Link - Delen

  14. Arjan El Fassed (GroenLinks)

    We kennen de sprookjes van de heer Ten Broeke als het gaat om het verdienen. Kan hij mij uitleggen hoeveel we tot nu toe verdiend hebben aan het hele JSF-debacle?

    13 maart 2012 omstreeks 19:50 via JSF - Link - Delen

  15. Han ten Broeke (VVD)

    Voorzitter. De Nederlandse regering heeft een aantal jaren geleden besloten om in te stappen voor die bedrijven die wilden meedoen aan de ontwikkeling van het F-35-programma. Daarvoor konden zij niet bij banken terecht. Dus dat is voorgeschoten met Nederlands belastinggeld. Volgens de rapporten van de Rekenkamer vanaf 2009 is dat geld al goeddeels teruggewonnen. Ondertussen zitten we er al ruimschoots overheen. Ik heb het dan over ruim 1 mld. Dat is in de rapporten van de Rekenkamer te lezen, die wij elk jaar opnieuw van de Rekenkamer ontvangen. Dan hebben wij het over gerealiseerde contracten. Er zijn nog heel veel contracten waarover de onderhandelingen nog lopen en die mede afhangen van een eventueel aanschafbesluit dat in de toekomst genomen zal worden. Dat doet dit kabinet niet. Zoals men weet schaft dit kabinet geen vliegtuigen aan. Dit kabinet schaft geen opvolger van de F-16 aan.

    13 maart 2012 omstreeks 19:50 via JSF - Link - Delen

  16. Arjan El Fassed (GroenLinks)

    Ik heb de rapporten van de Algemene Rekenkamer ook gelezen. Daar staat gewoon in dat wij eigenlijk helemaal niet zo veel verdiend hebben aan het belastinggeld dat er dankzij de heer Ten Broeke in is gepompt. Van die 800 mln. bestaat slechts 416 mln. uit opdrachten. Dan heb je nog een deel raamcontracten waarvan slechts 24 mln. is gerealiseerd. De vraag is of er Łberhaupt nog wat gerealiseerd zal worden.

    13 maart 2012 omstreeks 19:52 via JSF - Link - Delen

  17. Han ten Broeke (VVD)

    De Rekenkamer heeft precies onderzocht wat gerealiseerd is. Dat zat, uit mijn hoofd, in 2009 al op 80% of 90%. Wij hebben dat nagevraagd in het jaarlijkse overleg met de Rekenkamer. Ondertussen zijn we al een stuk verder. Uit het volgende rapport van de Rekenkamer zal blijken wat er is terugverdiend. Evident is dat de Nederlandse industrie bij de totstandkoming van het F-35-programma en de onderdelen die daarvoor door de Nederlandse industrie worden vervaardigd, kan verdienen aan de aanschaf van dat toestel op een moment dat dit zal gebeuren. Maar dat besluit wordt niet door dit kabinet genomen. Dat weet de heer El Fassed. Daarom zouden wij hieraan eigenlijk helemaal geen tijd hoeven te besteden. De reden waarom de heer El Fassed dit debat heeft aangevraagd, komt voort uit zogenaamde technische problemen. Die technische problemen beperken zich in dit geval tot een versie die de Nederlandse regering Łberhaupt nooit zal overwegen en tot een techniek in de helm, waar ik het zojuist over heb gehad.

    13 maart 2012 omstreeks 19:53 via JSF - Link - Delen

  18. Wassila Hachchi (D66)

    Ik wil graag complimenten geven. Allereerst aan de heer Ten Broeke, die elke keer weer een vol en vlammend betoog houdt om het kabinet te beschermen als het gaat om de keuze voor het JSF-traject. Ook het kabinet wil ik een compliment geven omdat het vrij in het begin al het beeld heeft willen overbrengen dat er geen sprake is van aanschaf van de JSF in deze kabinetsperiode, terwijl wij wel verder gaan met testen en Nederland verder betrokken raakt bij de JSF. De heer Ten Broeke wil ik daarom de volgende vraag stellen. Hij heeft het over het niet aanschaffen van de JSF maar wil wel het beste toestel voor de beste prijs. Hoe serieus is de heer Ten Broeke als hij alle alternatieven die naar voren worden gebracht een voor een afserveert?

    13 maart 2012 omstreeks 19:55 via JSF - Link - Delen

  19. Han ten Broeke (VVD)

    Wij zijn voor het beste toestel voor de beste prijs. Met u constateer ik -- en daar wil ik u ook wel een compliment voor geven -- dat de JSF tot nog toe, wanneer we dat toestel eventueel als vervanger van de F-16 aanwijzen, nog altijd het goedkoopste toestel is, gegeven de concurrenten die wij hebben gezien. Maar we moeten natuurlijk afwachten wat de uiteindelijke keuze is. In het vorige debat hierover heb ik een aantal prijsvoorbeelden gegeven, bijvoorbeeld van de Eurofighter en andere toestellen die al door andere landen zijn aangeschaft. Dan kom je op hogere bedragen uit dan die nu voor de JSF in beeld zijn. Maar het doet er niet toe, want we schaffen de JSF niet aan. De Nederlandse belastingbetaler gaat er niet voor dokken. We moeten de F-16 natuurlijk wel een keer vervangen na 40 jaar. Daarom heeft dit kabinet al wel besloten om het budget dat daarvoor was gereserveerd met ruim 1,5 mld. te korten. Dus ik moet mevrouw Hachchi gelijk geven als zij met haar compliment aan het kabinet bedoelt dat de JSF de grootste bijdrage levert aan overheidsprogramma's die bijdragen aan de gezondmaking van Nederland in de volgende kabinetsperiode.

    13 maart 2012 omstreeks 19:56 via JSF - Link - Delen

Over dit debat

Bericht van de makers

ďOnze medewerkers moeten eerst op training voordat ze ons intranet begrijpen. Dat moet toch beter kunnen!Ē

Wolq helpt om software en het web gebruiks-vriendelijker te maken. Zo bespaart u veel geld op trainingen. Ook bedenken wij innovatieve oplossingen, zoals Publitiek, voor complexe vraagstukken.

Benieuwd wat wij voor u kunnen betekenen?

Publitiek App

Het Binnenhof in je binnenzak. Volg de politiek waar je ook bent met de Publitiek App.
Verkrijgbaar in de App StoreVerkrijgbaar bij Google Play

Bericht van de makers

ďOnze medewerkers moeten eerst op training voordat ze ons intranet begrijpen. Dat moet toch beter kunnen!Ē

Wolq helpt om software en het web gebruiks-vriendelijker te maken. Zo bespaart u veel geld op trainingen. Ook bedenken wij innovatieve oplossingen, zoals Publitiek, voor complexe vraagstukken.

Benieuwd wat wij voor u kunnen betekenen?