Publitiek

U bent hier

Publitiek » Debatten » Eerste informatieronde

1. Debatitem

   Voorzitter. Ik dank u voor de gelegenheid om te reageren op vragen die aan mij zijn gesteld. Het is een waar genoegen om eens "aan de overkant" aanwezig te zijn, zoals wij dat in de Eerste Kamer noemen. De leden zullen begrijpen dat ik sta te popelen om van alles en nog wat te melden, maar dat ik mij voor mijn reacties bepaal tot wat er in het eindverslag staat vermeld.
   
   Desalniettemin wil ik heel kort een paar punten duiden, omdat die in een aantal vragen naar voren zijn gekomen. Daarmee probeer ik bepaalde vragen af te vangen. Ik heb een opdracht gekregen van Hare Majesteit voor het op korte termijn verkennen van mogelijkheden voor een coalitie die kan rekenen op vruchtbare samenwerking met de Staten-Generaal. Ik heb ook de opdracht gekregen om daartoe als eerste onderzoek te doen naar een mogelijke coalitie waarvan de grootste partij, de VVD, en de grootste winnaar, de PVV, deel uitmaken. Ik heb "vruchtbare samenwerking met de Staten-Generaal" van meet af aan aldus geïnterpreteerd. Voor vruchtbare samenwerking is ten eerste een parlementair meerderheidskabinet nodig, en ten tweede een kabinet dat stabiel zou moeten kunnen functioneren. Voor het laatste rekenen wij, zoals de heer Van der Staaij zojuist al zei, vanuit de politicologie al snel met het aantal partijen dat in het geding is. Ik ben daarbij dus uitgegaan van zo min mogelijk partijen, bij voorkeur niet meer dan vier.
   
   Ik heb een aantal vragen gekregen, die ik achtereenvolgens zal beantwoorden. De heer Rouvoet heeft een vraag gesteld over het verschil tussen "eerste voorkeur" en "enige voorkeur", uitgesproken door respectievelijk de heer Rutte en de heer Wilders. De heer Wilders heeft tegenover mij enkel gesproken over een coalitie met de VVD, de PvdA en het CDA. In de gesprekken met de heer Wilders is die coalitie aan de orde gesteld. Bij de heer Rutte ging het om een eerste voorkeur, omdat hij, zoals is gebleken, ook andere voorkeuren kon noemen, gesteld dat de realisering van de betreffende variant niet zou lukken.
   
   De heer Roemer heeft een vraag gesteld over wat in het jargon de "Roemervariant" heet. Ik heb in mijn eindverslag naar voren gebracht dat de drie partijen die bij deze variant verder in het geding zouden zijn, om hen moverende redenen daarvan afstand hebben genomen. Voor de Partij van de Arbeid gold de mededeling dat die variant nu niet aan de orde is. Voor GroenLinks gold dat die coalitie nu niet voor de hand liggend is. Voor het CDA gold dat deze coalitie zeer onwaarschijnlijk is. Dat heeft mij aanleiding gegeven om de conclusie te trekken die ik in het eindverslag heb verwoord.

   29 juni 2010 omstreeks 18:53 via Eerste informatieronde - Link - Delen

2. Debatitem

   Emile Roemer (SP)
   

   Voorzitter, ik stel een toelichtende vraag, zodat ik dit goed kan duiden. Kan de oud-informateur bevestigen dat daarmee door de drie partijen zo'n coalitie niet is uitgesloten? Zij vinden die op dit moment niet wenselijk, maar zij vinden het wel een stabiele meerderheidscombinatie?

   29 juni 2010 omstreeks 18:57 via Eerste informatieronde - Link - Delen

3. Debatitem

   In mijn eindverslag heb ik het woord uitsluiten niet gebruikt; laat dat duidelijk zijn.

   29 juni 2010 omstreeks 18:57 via Eerste informatieronde - Link - Delen

4. Debatitem

   Voorzitter
   

   Ook de heer Rouvoet heeft een verduidelijkende vraag.

   29 juni 2010 omstreeks 18:57 via Eerste informatieronde - Link - Delen

5. Debatitem

   André Rouvoet (ChristenUnie)
   

   De oud-informateur sprak in antwoord op mijn vraag over de enige coalitie waarover hij met de heer Wilders had gesproken. Hij zei dat dit een combinatie was van VVD, PvdA en CDA. Het is evident duidelijk dat hij doelde op een combinatie van VVD, PVV en CDA. Toch vind ik het goed om dit voor de Handelingen te corrigeren.

   29 juni 2010 omstreeks 18:58 via Eerste informatieronde - Link - Delen

6. Debatitem

   Ja, ik doelde uiteraard op de combinatie VVD, PVV en CDA. Letters, letters.
   
   Er is een aantal vragen gesteld over de gang van zaken rond de rechtse variant. De heer Cohen vroeg of er inhoudelijke en principiële aspecten aan de orde zijn geweest. Ik heb de gedachtewisseling hier bijgewoond. Daaruit blijkt dat dit het geval is geweest. Ik heb van mijn kant ook sterk daarop aangedrongen.
   
   Verder is er uitvoerig gesproken over de verschillende modaliteiten om de heer Wilders, de heer Rutte en de heer Verhagen tot overleg te brengen. Ik kan mij daarom beperken tot de mededeling dat ik inderdaad allerlei mogelijkheden onder de loep heb genomen en die vervolgens aan de betrokkenen heb voorgelegd. Het ging in dit kader om tweegesprekken, driegesprekken en andere vormen van overleg. Om het huiselijk te zeggen: ik ben wat dat betreft tot het gaatje gegaan. Er werden in dit verband ook vragen gesteld over het uitoefenen van druk. Ik heb er inderdaad alles aan gedaan om de drie heren om de tafel te krijgen, mogelijkerwijze in verschillende combinaties. Dit heeft overigens uiteindelijk ertoe geleid dat de heer Verhagen na ampel beraad van zijn kant heeft moeten concluderen dat hij enkel met de twee andere fractievoorzitters in overleg wilde treden op basis van een door hen voor te leggen concepthoofdlijnenakkoord. Zo heb ik het geconstateerd. In antwoord op vragen die gesteld zijn door de heren Pechtold, Rouvoet en Van der Staaij voeg ik hieraan nog toe dat daarbij geen verdere clausules zijn gehanteerd. Het bleek simpelweg niet mogelijk.
   
   Dit is het verschil met de twee andere modaliteiten die vervolgens aan de orde zijn gekomen: Paars-plus en de eventuele middenvariant. Ik zeg dit met nadruk en het is ook te lezen in het eindverslag. Bij Paars-plus hebben de betrokkenen zelf na anderhalve dag van gesprekken en overleg geconstateerd dat een stap naar onderhandelingen op dat moment geen zin had. Men zei: thans heeft het geen zin. Dit is ook een antwoord op de vragen van mevrouw Halsema over dit onderwerp. Dat is dus het verschil tussen hetgeen zich voordeed bij de bespreking over de rechtse variant en die over de Paars-plusvariant. Voor de volledigheid voeg ik nog iets toe over de zogeheten middenvariant. Ik heb nadrukkelijk te horen gekregen van de heer Cohen dat hij de middenvariant, VVD, PvdA, CDA, onwenselijk acht. Ik heb echter van geen van degenen die vervolgens door mij zijn gemunt als partijen uit het brede midden, gehoord dat zij een van die varianten uitgesloten achten, alhoewel zij verschillende voorkeuren hebben als het gaat om de samenstelling daarvan.
   
   Ik kom nu bij een vraag over de verkenningen van anderhalve dag voor Paars-plus. Drie van de betrokkenen beoordeelden de mogelijkheden om tot programmatische onderhandelingen over te gaan, positief. De heer Rutte velde echter een ander oordeel.
   
   Welke programmatische zaken daarbij aan de orde zijn geweest, is een zaak die hoort bij de betrokkenen zelf. Daar doe ik op dit moment, mij beperkend tot het eindverslag, geen mededeling over.
   
   Dan kom ik bij de vraag van de heer Pechtold over de informatie zoals die nu vervolgens loopt. Dat is een interessante vraag, maar ik denk dat het niet aan mij als oud-informateur is om daarop nu in te gaan. Ik ben hier in mijn hoedanigheid van vrij burger, en dan heb ik ook nog iets in de Eerste Kamer te doen. Zeker zolang die informatie niet is afgerond, zal ik daar dus niet verder op ingaan. De verantwoordelijkheid hiervoor ligt niet bij mij maar bij anderen, en is in de consultatie van de kant van Hare Majesteit in de richting van de vijf fractievoorzitters aan de orde geweest.
   
   Ten slotte plaats ik een kanttekening. Ik herhaal het: ik zou natuurlijk popelen om meer te zeggen dan in het eindverslag is vermeld; ik ben immers twee weken lang bezig geweest. Het zij van mijn kant maar te beschouwen als prudentie dat ik mij vooral tot het eindverslag heb bepaald.

   29 juni 2010 omstreeks 18:58 via Eerste informatieronde - Link - Delen

7. Debatitem

   Voorzitter
   

   Ik constateer dat er geen vragen om verdere toelichting zijn. Ik zie dat in ieder geval de heer Cohen, de heer Rouvoet, mevrouw Halsema en de heer Pechtold behoefte hebben aan een tweede termijn.
   
   De vergadering wordt van 18.18 uur tot 18.23 uur geschorst.

   29 juni 2010 omstreeks 19:04 via Eerste informatieronde - Link - Delen

8. Debatitem

   Voorzitter
   

   In het debat over de eerste informatieronde zijn we toegekomen aan de tweede termijn. De spreektijd in deze termijn bedraagt een derde van die in eerste termijn. Ik zie dat de heren Wilders, Roemer en Rutte niet het woord wensen te voeren en geef daarom het woord aan de heer Cohen.

   29 juni 2010 omstreeks 19:05 via Eerste informatieronde - Link - Delen

9. Debatitem

   Job Cohen (PvdA)
   

   Voorzitter. Ik constateer dat degene die het debat heeft aangevraagd, niet meer aanwezig is. Het zij zo.
   
   Ik dank de informateur voor zijn antwoorden.
   
   Daar is de heer Wilders. Mijn excuses, mijnheer Wilders, u bent er wel.

   29 juni 2010 omstreeks 19:05 via Eerste informatieronde - Link - Delen

10. Debatitem

    Geert Wilders (PVV)
    

    Ik moet u teleurstellen: ik ben er.

    29 juni 2010 omstreeks 19:05 via Eerste informatieronde - Link - Delen

11. Debatitem

    Job Cohen (PvdA)
    

    Ik ben daarover in het geheel niet teleurgesteld. Ik stel het zeer op prijs.
    
    Voorzitter. Het debat heeft in aanvulling op het verslag van de heer Rosenthal een paar zaken duidelijk gemaakt. In de eerste plaats heeft het CDA hier duidelijk gemaakt dat het grote, principiële bezwaren heeft tegen standpunten van de PVV die rechtstatelijke grenzen overschrijden. Daarbij valt op dat de heer Verhagen de klus om die rechtstatelijke punten bij voorbaat van tafel te krijgen wilde overlaten aan de VVD.
    
    In de tweede plaats moet de conclusie zijn dat de PVV zich wel erg gemakkelijk heeft laten wegsturen, of zelf is weggegaan, van de onderhandelingstafel. Zelfs de bereidheid ontbreekt om met de VVD te onderhandelen over de rechtstatelijke problemen die het CDA op tafel werpt. De heer Wilders heeft in dit debat grote woorden nodig richting het CDA: "dubbele moraal", "dubbele agenda", "onbeschrijfelijk arrogant", "krankzinnig" en "schandalig". Al deze woorden heeft hij nodig om de eigen rol te verhullen.
    
    In de derde plaats stel ik vast dat zelfs de zeven - of waren het er acht of misschien zelfs wel negen? -- uitnodigingen van de heer Rutte geen effect hebben gehad op de heer Wilders. Daarom is duidelijk dat de deur naar een rechts kabinet vanmiddag is dichtgegaan.
    
    Het is daarom zaak, gezien de huidige ernstige situatie in ons land, om snel en serieus verder te gaan richting het meest voor de hand liggende en door ons gewenste alternatief: Paars-plus.

    29 juni 2010 omstreeks 19:05 via Eerste informatieronde - Link - Delen

12. Debatitem

    Alexander Pechtold (D66)
    

    Voorzitter. Ik dank de informateur -- ik weet niet of hij zich vandaag "vrij burger" voelde -- niet alleen voor de afgelopen weken, maar ook voor de bereidheid om vandaag nogmaals toe te lichten. Anders dan de aanvrager van dit debat, vindt mijn fractie het wel belangrijk om te adresseren wat hier vandaag is gebeurd en wat de conclusies van dit debat zouden kunnen zijn.
    
    Een keuze voor rechts op 9 juni blijkt een instabiele te kunnen zijn. Of ze nu 76 zetels of 78 zetels -- de heer Van der Staaij stond al klaar, zonder dat er enige inhoud was gewisseld -- of 80 zetels -- zelfs mevrouw Thieme was bereid om op onderwerpen zaken te doen -- kunnen krijgen, ze zijn niet aan tafel te krijgen. Dat is niet alleen instabiel, maar voor velen misschien ook teleurstellend.
    
    De VVD had de eerste keus. Vandaag bleek echter dat de sociaal-culturele overeenkomsten met de heer Wilders misschien toch wel belangrijker waren dan de financiële en sociaaleconomische verschillen die overduidelijk in de programma's zijn aan te wijzen. Toch is er vandaag zeven keer een uitnodiging naar de heer Wilders gegaan. De heer Rutte is hiervoor te prijzen. Zevenmaal werd deze uitnodiging laconiek afgeslagen.
    
    Een andere conclusie kan zijn dat ik vandaag met het CDA een stevig meningsverschil heb gehad over bescheidenheid en hoe die zich verhoudt met de opstelling vandaag en met name in de laatste weken tegenover onderhandelen in de ene en de andere variant. Ik proef echter vandaag dat D66 en het CDA samen staan voor de democratische rechtstaat. Het feit dat de heer Wilders zelfs niet bereid was om vijf meter te lopen om de democratische rechtstaat te verdedigen, of laat ik het zwakker zeggen: om ervoor te gaan staan en om deze hier te bevestigen, is voor mijn fractie tekenend.
    
    Daardoor kan de conclusie zijn dat als één van de partijen ter rechterzijde deze coalitie met Wilders serieus had gewild nadat de informateur tweemaal had geconstateerd dat zo'n coalitie niet mogelijk is, dit het laatste moment was om daarover een serieuze verkenning te starten. Die keus is niet gemaakt.
    
    Mijn fractie geeft al weken, al maanden aan wat de keus wel zou kunnen zijn: Paars-plus. Ik ben gaarne bereid om daarvoor, al is het vanavond, de onderhandelingen te starten.

    29 juni 2010 omstreeks 19:08 via Eerste informatieronde - Link - Delen

13. Debatitem

    Femke Halsema (GroenLinks)
    

    Voorzitter. Allereerst wil ik vanzelfsprekend de informateur danken voor zijn inspanningen van de afgelopen weken en zijn verantwoording vandaag.
    
    Er is geen sprake van onderhandelingen tussen VVD, PVV en CDA en toch zitten ze muurvast. Een rechts kabinet is vandaag niet dichterbij gekomen. Dat kunnen we wel vaststellen. Wat mijn fractie ook duidelijker is geworden, is dat de PVV zegt graag een rechts kabinet te willen, maar dat dit alleen geklets voor de bühne blijkt te zijn.
    
    Ik herinner me hoe de dag na de verkiezingen de PVV met het grootste gemak haar AOW-standpunt bij het grofvuil zette om een wit voetje te halen bij de VVD. En dat terwijl nog de avond daarvoor de heer Wilders met veel bombarie had gezegd dat er geen sprake van was dat de PVV zou draaien op het AOW-standpunt. De volgende ochtend was dat vergeten. Daarop was de draai gemakkelijk gemaakt om rechts mogelijk te maken. Maar als het erop aankomt om een gebaar te maken en vast te stellen dat de beginselen van de democratische rechtsstaat ook in een rechts kabinet de moeite waard zijn en geheiligd worden, is de heer Wilders niet bereid om uit zijn stoel te komen en ziet hij af van een tweede termijn.
    
    Wij kunnen dus gewoon vaststellen dat het de heer Wilders ongelooflijk weinig moeite kost om zijn eigen kiezers in de kou te zetten. Ik memoreer nog maar eens, het zijn er anderhalf miljoen, mijnheer Wilders. We kunnen vaststellen dat een rechts kabinet hiermee niet dichterbij is gekomen en eigenlijk volstrekt irreëel is geworden. Ik neem aan dat de heer Rutte dat met mij eens is.
    
    Ik zou zeggen: volle mars vooruit naar Paars-plus!

    29 juni 2010 omstreeks 19:11 via Eerste informatieronde - Link - Delen

14. Debatitem

    André Rouvoet (ChristenUnie)
    

    Voorzitter. Ik dank de heer Rosenthal voor de inlichtingen die hij heeft willen verstrekken. Ik kom toch nog even naar voren in tweede termijn voor het trekken van een eigen conclusie.
    
    Ik vraag de heer Rosenthal eerst of hij nog kans ziet om mijn vraag te beantwoorden over wat nu precies bij de besprekingen over en de verkenning van Paars-plus is gebeurd. In het eindverslag las ik dat verschillende punten van programmatische aard weliswaar aan de orde zijn geweest, maar dat niet onderhandeld is. Om goed zicht te krijgen op wat een verkenning is en waar de grenzen daarvan liggen, krijg ik graag, ter lering en vermaak, een toelichting op het verschil tussen het aan de orde hebben van inhoudelijke programmatische punten en het voeren van onderhandelingen.
    
    Ik trek twee conclusies op basis van wat de informateur gezegd heeft. Allereerst bedank ik hem omdat hij mijn vragen vrij precies heeft willen beantwoorden. Over het verschil tussen de enige voorkeur van de heer Wilders en de eerste voorkeur van de heer Rutte concludeer ik op basis van de informateur heeft gezegd, dat met de heer Wilders alleen is gesproken over de combinatie PVV, VVD, CDA. Ik ga er eigenlijk van uit dat zoals aan alle fractievoorzitters ook aan de heer Wilders is gevraagd, of andere combinaties denkbaar waren en dat hij die de facto allemaal heeft uitgesloten. Dat staat niet in het eindverslag, dus ik noteer dat. De heer Wilders heeft kennelijk alleen willen spreken over die combinatie. Dat is een goed recht, maar daarmee zijn dus wel alle andere partijen de facto uitgesloten. De conclusie wat dat betekent voor de kiezers achter die partijen, laat ik natuurlijk aan hen.
    
    Het tweede punt waarover ik een conclusie trek, is het verschil in bejegening van Paars-plus en de rechtse combinatie. De heer Rosenthal heeft uitgelegd wat hij daarmee bedoelde. Ik moet echter zeggen dat ik hem niet kan volgen.
    
    In beide situaties is er geen definitieve blokkade gelegd op uiteindelijke samenwerking. De conclusie van een van de drie fractievoorzitters van die partijen is echter dat hij geen mogelijkheid ziet voor onderhandelingen. In de ene combinatie is die fractievoorzitter de heer Verhagen, in de andere combinatie is die fractievoorzitter de heer Rutte; zij hebben overigens verschillende redenen voor hun conclusie. Dat is volgens mij de identieke situatie die zich voordoet bij de rechtse variant en bij de Paars-plusvariant. Dat lijken mij identieke situaties die een identieke conclusie zouden rechtvaardigen, waarbij niet de ene variant onmogelijk wordt verklaard en de andere thans niet zinvol wordt geacht. Dat is een verschil van appreciatie tussen mij en de heer Rosenthal.

    29 juni 2010 omstreeks 19:14 via Eerste informatieronde - Link - Delen

15. Debatitem

    Voorzitter. Over Paars-plus is anderhalve dag gesproken. Er is gesproken over verschillende onderwerpen. Ik moet de heer Rouvoet voor de tweede keer teleurstellen met de mededeling dat ik mij over datgene wat inhoudelijk aan de orde is geweest, moet bepalen tot het eindverslag. Ik kom niet verder dan dat. Ik heb al gezegd: ik sta te popelen om meer te vertellen, maar ik doe dat dus niet.
    
    De beraadslaging wordt gesloten.

    29 juni 2010 omstreeks 19:18 via Eerste informatieronde - Link - Delen

16. Debatitem

    Voorzitter
    

    Ik dank de oud-informateur, de heer Rosenthal, nogmaals zeer hartelijk voor het feit dat hij hier de gewenste inlichtingen heeft willen geven.
    
    De vergadering wordt van 18.35 uur tot 19.45 uur geschorst.

    29 juni 2010 omstreeks 19:19 via Eerste informatieronde - Link - Delen