Publitiek

Mevrouw de voorzitter, leden van de Tweede Kamer, minister De Jager. Hartelijk dank dat de Algemene Rekenkamer ook op deze verantwoordingsdag in 2010 de mogelijkheid krijgt om haar rapporten in deze Kamer aan te bieden en kort toe te lichten. De Kamer krijgt op of in de aanloop naar verantwoordingsdag steeds meer informatie van verschillende snit aangeboden. Als hekkensluiter vandaag van dit aanbiedingsproces wijs ik u graag nog eens op die verschillen in snit omdat die een op een te maken hebben met de informatiepositie van uw Kamer.

Zo kreeg u vorige week van de minister-president de verantwoordingsbrief van het kabinet. In die brief wordt de motie-Pechtold aangehaald die vorig jaar een van de uitkomsten van het verantwoordingsdebat was. De verantwoordingsbrief stelt dat het beleidsprogramma van het kabinet, voorzover mogelijk, nader geëxpliciteerd is in de departementale jaarverslagen. Dit in aansluiting op de in de motie-Pechtold verwoorde wens van de Kamer. Ik hecht eraan, erop te wijzen dat die aansluiting zich buiten het bereik van de controle van de Algemene Rekenkamer bevindt. Evenzo vormt de staatsbalans geen onderwerp van de controle van de Algemene Rekenkamer. De staatsbalans is gebaseerd op wezenlijk andere grondslagen dan de rijksbegroting en de rijksrekening. Zeker tegen de achtergrond van de kredietcrisismaatregelen en de effecten daarvan voor de rijksbegroting is er alle aanleiding om dit vraagstuk nog eens onder de aandacht van de Kamer te brengen. Ook in het financieel jaarverslag van het Rijk over 2009 klinkt deze verwevenheid, en kennelijk ook met de schaduw vooruit naar 2010 en latere jaren, zoals u zojuist van de minister van Financiën hoorde. De oordelen die wij vandaag wel geven, gaan over het drieluik beleidsinformatie, bedrijfsvoering en rechtmatigheid.

Beleidsinformatie. Wij waarderen het dat het Rijk zich inspant om begroting en verantwoording te verbeteren. Wij moeten dit jaar echter concluderen dat de beschikbaarheid van goede verantwoordingsinformatie over de behaalde prestaties en effecten amper is toegenomen.

U krijgt als Kamer steeds vaker, met redenen omkleed, uitgelegd dat u geen informatie over prestaties kunt krijgen. Dit gebeurde twee jaar geleden bij ruim een kwart van de doelstellingen; over 2009 is dit opgelopen tot 41%. Als u daarmee akkoord gaat, gaat u ermee akkoord dat u wel budget ter beschikking stelt, maar niet kunt beoordelen of de ministers de uitgaven conform de gemaakte afspraken hebben gedaan. Dit raakt wat ons betreft niet zozeer uw budgetrecht in formele zin, maar wel de kwaliteit van dat recht.

In het rapport Staat van de beleidsinformatie 2010, dat ook deel uitmaakt van ons verantwoordingsdagpakket, vindt u dit jaar voor het eerst twintig zogenaamde praktijktoetsen. Wij hebben vanuit het perspectief van burger en bedrijf teruggekeken naar het Binnenhof. Bereiken het beleid en het geld hen en helpt dit bij het oplossen van een maatschappelijk probleem? Welke informatie krijgt u daar dan weer over in het kader van de verantwoordingen? Het is onze bijdrage aan de inzet om uw verantwoordingsdebat meer focus te kunnen geven, maar wij geven graag toe dat het een eerste vingeroefening is. Wordt vervolgd!

Dan de bedrijfsvoering. Bij elkaar kent de rijksdienst in 2009 1471 bedrijfsvoeringsdomeinen, zeg maar plekken waar de bedrijfsvoering ertoe doet. Wij hebben in totaal 68 onvolkomenheden in de bedrijfsvoering geconstateerd. Dit betekent minder dan 5% van het potentiële aantal onvolkomenheden. Wij concluderen dan ook dat de bedrijfsvoering van het Rijk over 2009, net zoals over 2008, over het geheel gezien redelijk op orde is. Onderliggend zijn er echter wel grote verschillen tussen de ministeries. Sommige ministeries kampen met vooral hardnekkige problemen, die doorzettingsvermogen vergen om op te lossen. Ik noem het ministerie van Justitie, waar het inkoopbeheer, waaronder begrepen de naleving -- dat wil zeggen: de niet-naleving -- van de Europese aanbestedingsregels al jaren niet op orde is. Ieder jaar worden verbeteringen aangekondigd, maar wij zien te weinig resultaten daarvan. Er is nog steeds sprake van een ernstige onvolkomenheid, de enige dit jaar, en wij zullen het bezwaaronderzoek bij dit ministerie met een jaar verlengen.

Wij achten ook verbeteringen nodig bij het ministerie van Buitenlandse Zaken -- voorschotbeheer en huisvesting van ambassades en personeel -- en bij de Belastingdienst van het ministerie van Financiën. Omdat door laatstgenoemde dienst echter al met veel inzet aan verbeteringen wordt gewerkt, hebben wij het bezwaaronderzoek daar wel kunnen afsluiten. Ook achten wij verbeteringen nodig bij de ministeries van Sociale Zaken en Werkgelegenheid -- contractbeheer -- en van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, waarbij het vooral om het beheer van de subsidies gaat. Met vasthoudendheid doorwerken aan verbeteringen van de bedrijfsvoering -- wij constateren dat die inzet er is -- geldt ook onverminderd voor het ministerie van Defensie.

Dan de rechtmatigheid. Over het geheel genomen is het niveau van rechtmatigheid en bedrijfsvoering in Nederland hoog. Het is echter niet vanzelfsprekend dat dit zo hoog blijft. Bij het aantreden van het kabinet-Balkenende IV hebben wij al gewezen op de risico's voor verantwoording en controle in een omvangrijk reorganiserende rijksdienst. De risico's daarvoor zijn door de druk op de overheidsfinanciën en de zich aankondigende bezuinigingen alleen maar toegenomen. In combinatie met de op zich gerechtvaardigde wens tot vermindering van de administratieve lasten, begint dit een mengsel te worden waarover wij in toenemende mate bezorgd zijn. Dit neemt gelukkig niet weg dat er in 2009, net zoals in de jaren voor de kredietcrisis, sprake is van een hoog niveau van rechtmatigheid van verplichtingen, ontvangsten en uitgaven. Wij hebben de Rijksrekening 2009 en de Saldibalans van het Rijk 2009 dan ook goedgekeurd, onder voorbehoud uiteraard dat de Staten-Generaal de bij de Rijksrekening behorende slotwetten, die zonet ook zijn aangeboden, aannemen.

Mevrouw de voorzitter. Het is de laatste maal dat ik hier sta, althans met deze Tweede Kamer. Ik spreek daarom vanaf deze plek graag onze dank uit voor de inspirerende en bijzonder goede samenwerking met de Commissie voor de Rijksuitgaven uit uw midden.

Met plezier overhandig ik u nu onze 28 rapporten bij de rekeningen en het rapport Rijk verantwoord 2009, die qua aantal bladzijden -- u kunt het misschien vanaf uw plek al zien -- met een derde is gereduceerd. Veel van de toelichtende teksten hebben wij verplaatst naar onze internetsite, die ik u dan ook van harte aanbeveel. Wij vonden een reductie met een derde echter nog niet ver genoeg gaan en daarom zijn wij dit jaar een stapje verder gegaan met het rigoureus reduceren van hetgeen wij u aanbieden. U krijgt het in de vorm van deze creditcard. Leuker kan de Algemene Rekenkamer het niet maken. Ik dank u voor uw aandacht en wens u een inspirerend verantwoordingsdebat toe.

(geroffel op de bankjes)

19 mei 2010 omstreeks 12:44 via Jaarverslagen 2009 - Link - Delen