Publitiek

Harry van Bommel (SP)

Voorzitter. De voorzitter van de Europese Raad, Herman Van Rompuy, noemde het afgelopen dinsdag in zijn lezing hier in Den Haag een paradox dat overheden veel geld moesten uitgeven om de economische crisis te bezweren, maar dat zij daar vervolgens zelf mee in de problemen raakten op het vlak van het overheidstekort. De suggestie is dat de ogenschijnlijke tegenstelling erin zit dat de redder nu gered moet worden. Maar moest Griekenland niet vooral gered worden om enorme financiële schade bij banken en instituties te voorkomen die grote aantallen Griekse staatsobligaties bezaten? En liggen landen in het zuiden zoals Spanje niet onder vuur van de financiële markten, omdat die extra garanties of rente willen om hun beleggingen in de toekomst veilig te stellen?

Wat dreigt te gaan gebeuren, lijkt eerder op de fabel van de schildpad en de schorpioen. Eenmaal gered lijken de banken en speculanten daarbij bijna ongeremd verder te kunnen gaan met hun zoektocht naar winst, ook al zullen de economie en de publieke taken daar mogelijk onder lijden. Dit lijkt helaas het beleid te worden van de EU. Het lijkt ook de inzet van de EU te worden voor de G20-top, die we vandaag ook voorbespreken.

De werkgroep onder leiding van de heer Van Rompuy is nog niet klaar, maar het uitgangspunt is duidelijk. Landen moeten hun begrotingen snel op orde krijgen en komen in de toekomst onder allerlei vormen van toezicht te staan. Die worden aangevuld met sancties om te voorkomen dat tekorten in de toekomst verder oplopen. De voorzitter van de ECB -- de heer Trichet, die ook lid is van de werkgroep -- deed deze week zelfs het voorstel die sancties toe te vertrouwen aan een onafhankelijke instantie in de EU, die sancties oplegt als een soort robot, zonder oog te hebben voor de sociale en economische omstandigheden en gevolgen. Is deze fixatie op begrotingstekorten, die mede is ingezet door de bezuinigingsoperatie in Duitsland, niet potentieel schadelijk voor de economie en daarmee ook voor de banen en de noodzakelijke belastinginkomsten van de lidstaten?

Vooral publieke voorzieningen, werknemers en de onderkant van de samenleving lijken de prijs te moeten betalen. Met de op deze top vastgestelde EU 2020-strategie blijft een belangrijke kans liggen om solidariteit in plaats van concurrentie centraal te stellen. Lidstaten mogen nota bene zelf kiezen hoe ze de realisatie meten van de doelstelling om de armoede te verminderen. Zij kunnen deze bijvoorbeeld meten aan het aantal huishoudens waarin niemand een baan heeft. Dat houdt geen rekening met het verschijnsel werkende armen, een verschijnsel dat in Europa toeneemt. De EU maakt hiermee de gevolgen voor haar beleid niet alleen onzichtbaar, maar ook onvergelijkbaar. Van die verhullingspolitiek is de SP niet gediend.

Naar de mening van de SP-fractie slaat de EU een verkeerde koers in door vooral naar het pijpen van de financiële markten te dansen en overheden als het probleem te zien. Had de EU niet zelf reeds geconcludeerd dat er op dit moment iets mis is met het gedrag en het beoordelingsvermogen van financiële markten? Is dat ook niet de reden dat de EU de zogenaamde rating agencies onder toezicht wil plaatsen? Is dat niet omdat we twijfelen aan hun inschattingsvermogen en de enorme consequenties daarvan? Was het noodfonds niet nodig om voorlopig de speculatieve aanval van de financiële markten op diverse eurolanden te stoppen? Volgens een uitspraak die de heer Van Rompuy afgelopen dinsdag deed, hebben maatregelen als deze ons minstens drie jaar de tijd gegeven om te werken aan structurele maatregelen. Deelt het kabinet die inschatting?

Ik sta nu stil bij de Nederlandse inzet bij de top van de G20, de grote industrielanden. Ik noem eerst een actualiteit. De G20 had eerder beloofd de fondsen voor de armoedebestrijding in Afrika te zullen verdubbelen. Nu blijkt dat daarvan heel weinig terechtkomt. De belofte wordt niet waargemaakt. Vooral Frankrijk, Duitsland en Italië komen de afspraken niet na. Gaat Nederland daarvan een groot punt maken? Gastland Canada zegt terecht dat oude beloften eerst moeten worden nagekomen; men moet geen nieuwe beloften doen en afspraken maken als de oude belofte niet wordt nagekomen. Is dat ook de opvatting van de Nederlandse regering?

Zo snel als Europese regeringen eerder klaarstonden om de banken te redden en nu klaarstaan om de overheden aan banden te leggen, zo langzaam zijn ze nu met structurele maatregelen om de markten te reguleren. Dit kabinet trapt daarbij nog eens nadrukkelijk op de rem en pleit nadrukkelijk tegen een verbod op het doen van bepaalde speculatieve transacties, zoals het zogenaamde naked short shelling. Het kabinet wilde de bankenbelasting eerst niet, later alleen Europees en inmiddels alleen mondiaal invoeren, slechts met allerlei mitsen en maren. Het is daarom positief dat de Europese Raad toch heeft afgesproken te zullen komen tot een bankenheffing of -belasting. Men wil dat ook in G20-verband. Afgelopen dinsdag maakten Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk bekend onderling te hebben afgesproken hoe deze belasting in hun landen ongeveer zal worden ingevoerd. Gaat het kabinet zich daarbij aansluiten of schuift het dit voornemen wederom op de zo lang mogelijke baan? Graag wil ik hierop een reactie.

Het is ook opvallend dat de Europese Raad naast een bankenbelasting ook de invoering van een mondiale transactiebelasting wil aankaarten in de G20, maar dat het kabinet hierover zwijgt in zijn inzet. Mensen als Paul Krugman en Joseph Stiglitz hebben zich eerder voorstander getoond van deze belasting, die ook wel bekend staat als Tobintaks. Ook de SP-fractie is een groot voorstander van zo'n belasting. Het IMF geeft aan dat dit technisch mogelijk is en dat het zelf nader onderzoek zal blijven doen. Wij vinden het daarom belangrijk dat het mandaat van het IMF om aan een Tobintaks te werken wordt bevestigd. Bovendien moet er een duidelijk tijdpad worden afgesproken op de G20. Gaat de regering zich daar sterk voor maken?

We missen nog enkele aanvullende maatregelen in de inzet, zoals het aanpakken van hedge funds en het komen tot internationale faillissementswetgeving voor banken. Graag op dat punt nadere duidelijkheid.

Dan nog iets over de hervorming van het IMF. De huidige quotaformule uit 2008 blijkt volgens een studie van Ralph Bryant van de VS-denktank het Brookings Institution, getiteld Government shares for the International Monetary Fund, juist nadelig uit te pakken voor lage-inkomenslanden en voor opkomende landen als India en Rusland. In plaats van een verhoging van 5% blijken deze landen er in quota juist op achteruit te gaan. De inzet van de Nederlandse regering zou Bryant dan ook afdoen als semantisch eufemisme. Met andere woorden: een papieren tijger, een doekje voor het bloeden, mooi weer spelen. De SP pleit voor een grote rol van de bevolking bij de berekening van de quota. One country, one vote, in plaats van one dollar, one vote.

Ik sluit af met Iran. De SP-fractie verzet zich tegen sancties tegen Iran die de bevolking treffen. De Nederlandse regering heeft steeds aangegeven de bevolking zoveel mogelijk te willen ontzien. Waarom dan de olie- en gasindustrie treffen met sancties? Hoe verhoudt dit zich tot het streven van de Nederlandse regering om de bevolking te ontzien? Dergelijke sancties zullen grote onrust en groot ongemak bij de bevolking veroorzaken. Dit kan alleen maar leiden tot bijvoorbeeld prijsverhogingen voor de Iraanse consument. Dat is niet in het voordeel van de oppositie, waarvoor al die landen zeggen op te komen, en ook de oppositie zelf waarschuwt tegen dit soort maatregelen. Dit leidt tot EU-medeplichtigheid aan het stuk maken van de Iraanse oppositie, en dat kan volgens mij niet de bedoeling zijn.

Ten slotte nog een persoonlijk woord aan het adres van de minister-president. Dit was -- de vorige spreker zei dat ook al -- vermoedelijk zijn laatste Europese Raad. Wij kennen deze minister-president als een premier die erin geslaagd is, een sterk Europees profiel voor Nederland, maar ook voor de minister-president zelf neer te zetten. Hij is in Europa bekend geworden als de man uit Nederland die meer Europeaan is dan Nederlander. Ik denk dat wij de minister-president, gezien zijn doelstelling voor dit kabinetsbeleid, daarmee kunnen feliciteren. Uit de mond van deze woordvoerder mag dat worden opgevat als een groot compliment.

24 juni 2010 omstreeks 10:47 via Europese Top - Link - Delen